Kultura afro-brazylijska niesie za sobą wiele specyficznych dla niej tańców. Część z nich związanych jest ściśle z Capoeirą, na przykład Maculel? czy Samba de Roda.

image001
Maculel? . Rytuał o silnej ekspresji dramatycznej dawniej kultywowany  przez wojowników jako ćwiczenie przygotowujące do walki w grupie, przy użyciu drewnianych kijków, któremu wtórował śpiew i rytm wygrywany na bębnach (atabaque).Na początku  Maculel? istniało jako sztuka wojenna, która  w Brazylii przekształcona przez niewolników stała się rytuałem łączącym w sobie taniec i walkę przekazywaną następnym pokoleniom.

Maculel? stało się sławne dzięki pracy Paulinho Aluísio de Andrade znanemu jako ?Popó do maculel??, który od 1943 wraz ze swoimi uczniami występował na ulicy Santo Amaro ?BA, tańcząc i improwizując walkę maculel?, Szli w szyku śpiewając w niezrozumiałym języku czasami wplatając słowa, które mogły być zrozumiałe dla wszystkich uczestniczących w rytuale. Mestre  Popó zbierał swoich krewnych i przyjaciół by uczyć ich tej wspaniałej zabawy (jak określał on  maculel?) z myślą  o prezentowaniu jej podczas świąt religijnych w Santo Amaro.

image003Rytuał ?Puxada de Rede? wykorzystywany przez wiele grup capoeiry w Brazylii do inscenizacji artystycznych. Przedstawia połów przy pomocy sieci ryb znanych jako xaréu (ryba  o ciemnym mięsie występująca na Północy Brazylii). Opowiada o ciężkiej, męczącej pracy, ale jak każda praca wykonywana przez czarnych doprawiona jest ona poezją, religijnością, muzyką i zabawą.

Przez wszystkie lata , puxada de rede prezentowana jest poprzez te same ceremonie, charakteryzuje się tymi samymi zwyczajami co kiedyś. Jest to tradycja żywa, gdyż rybołówstwo jest wciąż zawodem, który zapewnia przetrwanie setkom  rodzin.

Siła, moc i witalność ciała uwydatnia swoją potęgę podczas ciężkiej pracy przy połowie. Kołysana prze śpiew czasem radosny, czasem smutny przywołuje opiekuńcze duchy.

Rytuał, któremu towarzyszy rytm bębnów atabaque i miarowy ruch ciał sprawia, że staje się on na nowo mieszaniną poświęcenia, zabawy i przyjemności.
Dla Puxada de Rede trzeba się poświęcić, jest to rytuał, który wymaga systematyczności, ma w sobie modlitwę, śpiew i spokój. Radość i cierpienie, a ponad wszystko praca i rozrywka.

image005

Samba de Roda. Samba stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych przejawów/aspektów kultury afro-brazylijskiej. Termin samba pochodzi od słowa semba lub ,,umbigada? (ruch ciała). Rytm oryginalnie pochodzi od  afrykańskiego rytmu wygrywanego na bębnach przy akompaniamencie improwizowanego śpiewu i chóru  odpowiadającego.

Obecnie kultura brazylijska nasycona jest samba de roda i stanowi formę zabawy na spotkaniach towarzyskich. Samba de Roda jest epopeją radości, pełną ginga, przebiegłości. Jest prawdziwą terapią.

image006

Frevo. Rytm, który rozgrzewa karnawał w Pernambuco powstał na końcu XIX wieku. Ten styl przypomina  marchinha (rytm marszowy) w bardzo szybkim tempie. Swoją nazwę Frevo otrzymał w 1910 roku, ponieważ wyglądał tak jakby pod stopami tańczących wrzała woda (ferver-wrzeć).

Kroki Frevo pochodzą od ruchów capoeiry. Prześladowani przez policję capoeiristas w rodas  grali z małymi parasolkami w dłoniach, które miały naśladować niejako broń prześladowców. Stąd stylizacja tego tańca.

W 1930 roku można rozróżnić 3 style Frevo: Fredo de Rua (uliczne), Frevo  Canto (śpiewane) i Frevo de Bloco ( tańczone w tak zwanych Blocos, grupach karnawałowych). Przez swój zaraźliwy rytm Frevo jest dzisiaj tańcem mas, znoszącym wszelkie podziały społeczne. Słychać je na ulicach i salonach, słuchają go bogaci i biedni. Jego rytm rozsyła pozytywną energię widoczną na  twarzy każdego z tancerzy.

image008

Côco de Roda. Taniec typowy dla regionów plaż, znany w w całej Północnej Brazylii. Jednakże niektórzy badacze zapewniają, że narodził się na plantacjach trzciny cukrowej  by dopiero później zadomowić się na wybrzeżu. Znawcy folkloru w większości zgadzają się, że coco pochodzi od śpiewów zbieraczy kokosów, który później przekształciły się w rytm również tańczony. Jego domem są stany Alagoas,  Paraíba i Pernambuco.

Coco ma swoją podstawową choreografię: tańczący formują rzędy  lub koła, w których każdy w charakterystyczny sposób porusza nogami wybijając nimi rytm, wymieniają się umbigadas (uderzeniem pępka o pępek) i klaszczą do rytmu. Zazwyczaj występuje również mistrz śpiewu, który narzuca innym piosenkę znaną wszystkim lub improwizowaną przez niego. Coco może być tańczone w butach lub na boso i nie potrzebny jest do tego jakiś specjalny strój. Widoczne w tym tańcu są wpływy tańców Indian Tupi z Wybrzeża jak i rytmy afrykańskie?. Coco przedstawia ogromną różnorodność stylów, a wśród najbardziej znanych występują: coco-de- amarraç?o, coco-de-embolada, i pagode?.

Instrumenty występujące w coco to instrumenty perkusyjne: ganzá, bombos, zabumbas, caracaxás, pandeiros i cuícas. By stworzyć koło do coco niekoniecznie są potrzebne wszystkie te instrumenty, czasem wystarczy samo klaskanie

Coco jest częścią tradycji świąt czerwcowych (Festa Junina), choć tańczy się je podczas całego roku. Wraz z pojawieniem się tańca bai?o, coco uległo pewnym transformacją. Dzisiaj tancerze nie wymieniają się umbigadas, tańczą zaznaczając rytm mocnym uderzeniem stóp jak gdyby deptali podłogę albo walczyli na to kto jest bardziej wytrzymały. Zaraźliwy rytm coco wpłynął na twórczość wielu współczesnych wykonawców popularnych tj. Chico Science i  Alceu Valença, czy pernambukańskich grup rockowych. Sukces Dony Selmy do Coco, która ma wielbicieli w każdej grupie wiekowej, pokazuje ważność tego starego rytmu okupującego Północ Brazylii.

image010

Ciranda jest typowym tańcem związanym z kulturą plażową, najczęściej występującym na plażach północnego Pernambuco. Jednakże, miejsce powstania tego rytmu nie ogranicza się jedynie do terenów wybrzeża. Udokumentowe jest już, że pojawienie się tego rytmu nastąpiło jednocześnie zarówno na wybrzeżu jak i terenach wgłębi kraju.

Na początku cirandę tańczyło się w miejscach publicznych tj. plaże, pobliże knajp, ulice. Uczestnicy to byli głównie robotnicy czy rybacy. Ciranda ma charakter odnoszący się do idei wspólnoty, nie stawia żadnych granic dotyczących płci, koloru skóry, wieku czy poziomu życia.
Etymologia słowa ,,ciranda? uległa wielu interpretacją. Dla księdza Jaime Diniz, pionera w badaniach nad tym tematem, termin ten pochodzi od słowa hiszpańskiego, Zaranda oznaczającego przedmiot służący do przesiewania mąki, a które z kolei wywodzi się od słowa arabskiego Çarand, o czym przekonuje Caldas Aulete w swoim Słowniku Współczesnego Języka Portugalskiego.
Ganzá, bombo i caixa tworzą zostaw instrumentów podstawowych tej tradycyjnej cirandy. Czasem można spotkać inne instrumenty tj. cuíca, pandeiro, harmonia czy jakiś instrument dęty. Piosenki  śpiewane przez mistrzów mogą być tradycyjne,  improwizowane, a nawet zapożyczone z muzyki popularnej, ale grane w rytmie cirandy. Kroki Nie do końca są zdefiniowane, zmieniają się w zależności od dynamiki sytaucji. Można wyróżnić trzy formy zabawy w cirandzie: onda (fala), sacudidinho(wstrząsany) i machucadinho(obijany). Nie istniej określona ilość uczestników  biorących udział w tańczeniu cirandy. Zazwyczaj zaczyna się od małego koła, które stopniowo powiększa sięo nowych uczestników.
Ważną osobą w miranda jest postać Mistrza, który stoi w środku koła i któryo odpowiedzialny jest za rozpoczęcie Cirandy, kierowanie nią i zachowanie porządku, czego dokonuje przy użyciu gwizdka. Jest on najważniejsza postacią  po której rozpoznaje się konkretną cirandę. Tak jak Baracho, który przez wiele lat prowadził Cirandę Abreu Pani Dudy na plaży Janga czy bardzo znaną Cirandę da Lia tańczoną na piasku Wyspy  Itamaracá leżącej na północnym wybrzeżu Pernambuco. Mistrz jest również swojego rodzaju handlowcem, bo w trakcie zabawy promuje ten taniec, ale też zbiera na wynagrodzenie dla siebie zachęcając uczestników do kupna jedzenia i picia.
Kroki są bardzo proste na tyle, że każdy turysta, który chciałby wziąć udział w Cirandzie może zrobić to bez obaw.

Najsłynniejsze Cirandy i najlepiej znane turystom odwiedzającym nasz stan, to te tańczone na brzegu morza, na boso, z muzyką zharmonizowaną z ruchem fal.